Humana

Ideą wprowadzenia do leczenia żywieniowego preparatów sojowych jest usunięcie z diety dziecka białka mleka krowiego i / lub laktozy. Dwie najczęściej występujące przyczyny takiego postępowania to: alergia na białka mleka krowiego i nietolerancja laktozy. Mieszanki te należą do grupy preparatów bezmlecznych. W skład tej grupy wchodzą hydrolizaty białek mleka krowiego o znacznym stopniu hydrolizy i tak zwane izolaty sojowe zawierające izolowane, niezmodyfikowane przez obróbkę chemiczną białko soi.

Znaczna zawartość wysokogatunkowego białka stawia soję na równi z białkiem zwierzęcym.

Zastosowanie soi w alergii na białka mleka krowiego miało swój początek już w 1929 r. Metoda ta pozwoliła usunąć z diety chorego dziecka uczulające je białko i zastąpić innym, roślinnym o porównywalnej wartości odżywczej, umożliwiając utrzymanie prawidłowego rozwoju dziecka.

Niestety białko soi może również uczulać, tak jak każdy inny jego rodzaj. Stąd nie u wszystkich dzieci z chorobą atopową udaje się bezpiecznie zastąpić mleko krowie izolatami sojowymi.

Głównym alergenem białka soi wywołującym nadwrażliwość jest globulina 2S. Alergia na soję jest zjawiskiem rzadziej występującym, niż alergia na białka mleka krowiego. Według różnych autorów odmienna jest częstość występowania nadwrażliwości na soję. Wynika to z różnorodnego doboru pacjentów do grupy badanej np. pod względem wieku, miejsca zamieszkania, a co za tym idzie zwyczajów żywieniowych (wprowadzanie różnych pokarmów w odmiennych okresach życia dziecka) oraz metod badawczych. Poniżej podana tabela przedstawia częstość występowania alergii na białko soi wg różnych autorów.

Tabela 1. Wykaz prac oceniających częstość alergii na białka soi.

Objawy pojawiające się przy nadwrażliwości na soję są takie same jak przy uczuleniu na inne alergeny pokarmowe. Dominują objawy skórnej postaci alergii, rzadziej objawy ze strony przewodu pokarmowego. Jednak białka soi mogą również spowodować objawy alergii o ciężkim przebiegu, stanowiące zagrożenie życia (wstrząs anafilaktyczny).

Stąd izolaty sojowe nie należą do tak zwanych preparatów pierwszego rzutu w leczeniu alergii na białka mleka krowiego. Ze względu na ryzyko wystąpienia uczulenia na białko soi nie powinny być wprowadzane przed 3. miesiącem życia (zwykle z powodu nietolerancji laktozy), a u dzieci wcześniej uczulonych na mleko krowie przed 6. miesiącem życia. Preparatami od których należy zacząć leczenie alergii są hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy. Izolaty wprowadzane są do leczenia chorób atopowych zwykle wtedy, gdy hydrolizaty nie są akceptowane przez dziecko ze względów smakowych.

Inne ważniejsze zastosowanie tej grupy preparatów to nietolerancja laktozy, zwłaszcza gdy nie udaje się uzyskać zadawalającego efektu leczniczego po mieszankach ubogolaktozowych. Wszystkie dostępne na rynku polskim izolaty sojowe nie zawierają laktozy. Eliminacja laktozy, cukru zawierającego w swoim składzie glukozę i galaktozę biorącą udział w dojrzewaniu układu nerwowego, jest usprawiedliwiona tylko w tych stanach chorobowych, w których laktoza szkodząc powoduje pojawienie się objawów chorobowych. Przykładem tego może być całkowity brak lub znaczne zmniejszenie aktywności laktazy (alaktazja lub częściej występująca hipolaktazja pierwotna lub wtórna) - enzymu odpowiedzialnego za trawienie laktozy. Inne zastosowanie to wrodzone zaburzenia metabolizmu galaktozy (składnika laktozy) w galaktozemii.

Istotnym, nieco mniej znanym wskazaniem do spożywania produktów sojowych jest hipercholesterolemia. Soja jest bogatym źródłem izoflawonów, w których upatruje się korzystne działanie w zapobieganiu i leczeniu hipercholesterolemii. Poza tym w populacjach, gdzie od wieku dziecięcego spożycie soi jest wysokie, obserwuje się zmniejszenie zachorowań na chorobę wieńcową (działanie przeciwmiażdżycowe mogące mieć związek z wpływem soi na obniżenie stężenia cholesterolu). Upatruje się również znaczenia soi w zapobieganiu rozwojowi chorób autoimmunologicznych i chorób nowotworowych.

Izolaty sojowe należą do tak zwanych produktów zbilansowanych, a więc zawierających wszystkie zawarte w nich składniki we właściwych proporcjach dla określonej grupy wiekowej odbiorców. Specyficzny ilościowy i jakościowy ich skład pozwala osiągnąć efekt leczniczy i diagnostyczny w wielu jednostkach chorobowych.

Wskazaniem do leczniczego i diagnostycznego zastosowania preparatów bezlaktozowych, zawierających izolowane białko soi jest:

• Alergia na białka mleka krowiego (po 6. miesiącu życia) zwłaszcza gdy jest to alergia IgE-zależna przebiegająca bez objawów enteropatii i zapalenia śluzówki jelit.

• Pierwotna (wrodzona) i wtórna (nabyta) nietolerancja laktozy, sacharozy (po 3 miesiącu życia)

• Galaktozemia

• Fruktozemia

• Hipercholesterolemia

Hydrolizaty o nieznacznym stopniu hydrolizy (HA)

W latach dziewięćdziesiątych pojawiły się stosowane w profilaktyce chorób atopowych mieszanki będące hydrolizatami białek mleka krowiego o nieznacznym stopniu ich hydrolizy. Preparaty te zawierają zmodyfikowaną cząsteczkę białka mleka krowiego. W procesie hydrolizy jest ona "pocięta" na fragmenty łańcuchów składające się z kilkunastu aminokwasów. Zabieg ten powoduje, że zmniejsza się prawdopodobieństwo wystąpienia nadwrażliwości na białka mleka krowiego po kontakcie dziecka z tak zmienionymi cząsteczkami. Produktem wyjściowym do hydrolizy mogą być tu zarówno białka serwatkowe, jak i kazeina.

Aby łatwo odróżnić ten typ mieszanek od hydrolizatów o wysokim stopniu hydrolizy (zawierają głównie dwu - czteropeptydy i wolne aminokwasy), ich nazwa jest zawsze opatrzona skrótem HA.

W grupie mieszanek wywodzących się z mleka krowiego znajdują się one pomiędzy mieszankami mlecznymi, a hydrolizatami o znacznym stopniu hydrolizy. Takie uszeregowanie tych preparatów wynika z wielkości cząsteczek białek mleka krowiego, ryzyka wystąpienia nadwrażliwości, a konsekwencją jest ich zastosowanie.

Preparaty o nieznacznym stopniu hydrolizy mają zastosowanie w profilaktyce alergii na białko mleka krowiego. Jeżeli w okresie niemowlęcym konieczne jest karmienie lub dokarmianie sztuczne, a wywiad rodzinny dokumentuje chorobę atopową w najbliższej rodzinie (rodzice, rodzeństwo), istnieje wskazanie do ich zastosowania.

Mimo wielu lat badań nad tego typu preparatami, istnieją nadal rozbieżności co do celowości ich stosowania. Według niektórych autorów w profilaktyce chorób atopowych można od razu stosować hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy, uzyskując pozytywny efekt. Przeciwnicy tej metody twierdzą, że zaletą i jednocześnie przewagą preparatów HA w postępowaniu profilaktycznym jest:

• Lepsza ich tolerancja smakowa
• Nie zubażanie diety dziecka w laktozę (większość hydrolizatów o znacznym stopniu hydrolizy jest całkowicie pozbawiona laktozy, ew. jej zawartość jest znacznie zmniejszona).

Skuteczność stosowania hydrolizatów o nieznacznym stopniu hydrolizy przedstawiona została w pracy Vandenplasa, który porównywał częstość pojawiania się objawów chorób atopowych u dzieci obciążonych ryzykiem ich wystąpienia. Dzieci te podzielone na dwie grupy były żywione przez pierwsze 6 miesięcy ich życia zwykłymi mieszankami mlecznymi lub hydrolizatami o nieznacznym stopniu hydrolizy. Częstość wystąpienia atopii w obu tych grupach oceniono:

• W 6. miesiącu życia w grupie żywionej mlekiem - 43%,
• w grupie żywionej HA - 7% W 12. miesiącu życia w grupie żywionej mlekiem - 53%,
• w grupie żywionej HA - 21% W 3. roku życia w grupie żywionej mlekiem - 57%,
• w grupie żywionej HA - 25% W 5. roku życia w grupie żywionej mlekiem - 60%,
• w grupie żywionej HA - 29%

Uzyskane różnice były statystycznie znamienne we wszystkich grupach wiekowych badanych dzieci.

Skład ilościowy i jakościowy preparatów HA umożliwia wyłączne ich stosowanie u najmłodszych niemowląt oraz częściowe wraz z pokarmami pozamlecznymi u niemowląt starszych.

Należy pamiętać, że hydrolizaty o nieznacznym stopniu hydrolizy zawierają w swoim składzie węglowodanowym laktozę, tak więc ich zastosowanie nie eliminuje objawów związanych z mogącą istnieć nietolerancją laktozy. Nie wolno ich też stosować w galaktozemii.

Najistotniejszym przeciwwskazaniem do ich zastosowania jest klinicznie rozpoznana alergia na białka mleka krowiego. Preparaty te należą do mieszanek stosowanych jedynie profilaktycznie u dzieci ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia choroby atopowej, a nie do mieszanek leczniczych.

Omawiane cechy wyżej opisanych preparatów przedstawia rycina 1.

Ryc. 1. Charakterystyka i zastosowanie mieszanek wywodzących się z mleka krowiego.

Piśmiennictwo:

   1. Ballester F., Soriano J.B., Otero I., Rivera M.L., Sunyer J., Merelles A., Verea H., Marin J., Anto J.M. "Asthma visits to emergency rooms and soybean unloading in the harbors of Valencia and A Coruna", Am. J. Epidemiol., 1999, 15, 148 (4), 315-322.
   2. Barnes S. "Evolution of the health benefits of soy isoflavones", Proceedings of the Society for Experimental Biology & Medicine, 1998, 217 (3), 386-392.
   3. Brandi M.L. "Natural and synthetic isoflavones in the prevention and treatement of chronic diseases", Calcified Tissue International, 1997, 61, supl. 1, 5-8.
   4. Dotterud L.K. "Role of food in atopic eczema", Tidsskr. Nor. Laegeforen, 1996, 116, 3335-3340.
   5. Foucard T., Edberg U., Malmheden Yman I. "Fatal and severe food hypersensitivity. Peanut and soya underestimated allergens", Lakartidningen, 1997, 94, 2635-2638.
   6. Halken S., Jacobsen H.P., Host A., Holmenlund D. "The effect of hypoallergenic formulas in infants at risk of allergic disease", European J. Clinical Nutr., 1995, 49, suppl. 1, 77-83.
   7. Kaczmarski M. "Nietolerancja przetworów sojowych" rozdz. w "Alergie i nietolerancje pokarmowe", red. Kaczmarski M., Sanmedia, Warszawa, 1993, 142-150.
   8. Kaczmarski M., Piotrowska-Jastrzębska J. "Objawy kliniczne alergii i nietolerancji pokarmowej u dzieci i dorosłych", Sympozjum Medyczne Czasopismo Zjazdowe, Unimed, 1997, 1, 39-51.
   9. Onning G., Akesson B., Oste R., Lundquist I. "Effects of consumption of oat milk or cow's milk on plasma lipids and antioxidative capacity in healthy subject", Ann. Nutr. & Metabolism, 1998, 42 (4), 211-220.
  10. Romański B., Kaczmarski M. "Rodzaj i charakter niektórych alergenów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego", Sympozjum Medyczne, Czasopismo Zjazdowe, Unimed 1997, 1, 21-31.
  11. Vandenplas Y., Hauser B., Van den Borre C., Clybouw C., Mahler T., Hachimi-Idrissi S., Deraeve L., Malfroot A., Dab I. "The long-term effect of a partial whey hydrolysate formula on the prophylaxis of atopic disease", European J. Pediatrics, 1995, 154 (6), 488-494.
  12. Zeiger R.S., Sampson H.A., Bock S.A., Burks A.W. Jr., Harden K., Noone S., Martin D., Leung S., Wilson G. "Soy allergy in infants and children with IgE-associated cow's milk allergy", J. Pediatr., 1999, 134 (5), 614-622.


Ważna informacja od firmy Humana

Najbardziej właściwym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Skład mleka matki najlepiej odpowiada potrzebom niemowlęcia, jest najkorzystniejszym i najbardziej bezpiecznym pokarmem, ponieważ zawiera wszystkie niezbędne składniki zapewniające prawidłowy rozwój dziecka oraz jego ochronę przed chorobami. Przygotowanie do karmienia piersią oraz utrzymanie laktacji wymaga od matki stosowania prawidłowej diety w czasie ciąży i po porodzie. Nieuzasadnione dokarmianie dziecka może utrudnić matce ewentualny powrót do karmienia piersią. Podjęcie decyzji o zmianie sposobu żywienia powinno być skonsultowane z lekarzem.